Oran Analizi: Temel Ötesi
Geleneksel oran analizi (cari oran, asit-test, kaldıraç) finansal sağlığın ilk tarama aracıdır. Ancak tek başına yanıltıcı olabilir. Örneğin yüksek cari oran, aslında yavaş devreden stokların bilançoda şişirmesinden kaynaklanıyor olabilir.
Gelişmiş analitik, bu oranları sektörel ortalamalarla ve şirketin geçmiş trendi ile karşılaştırarak yorum katmanı ekler. Benzer ölçekteki sektör rakipleriyle kıyaslama yapmadan çıkarılan sonuçlar büyük olasılıkla yanıltıcıdır.
Karlılık Oranları
| Oran | Formül |
|---|---|
| ROE | Net Kâr / Özkaynak |
| ROA | Net Kâr / Toplam Varlık |
| ROIC | NOPAT / Yatırılan Sermaye |
| Brüt Marj | Brüt Kâr / Net Satış |
| FAVÖK Marjı | FAVÖK / Net Satış |
Verimlilik Oranları
| Oran | Formül |
|---|---|
| Varlık Devir Hızı | Net Satış / Toplam Varlık |
| Stok Devir Hızı | SMM / Ortalama Stok |
| Alacak Devir | Net Satış / Ort. Alacaklar |
| Sermaye Yoğunluğu | Toplam Varlık / Net Satış |
| Çalışan Başına Kâr | Net Kâr / Çalışan Sayısı |
DuPont Analizi: ROE'yi Parçalara Ayırmak
DuPont analizi, özkaynak kârlılığını (ROE) üç temel sürücüye ayırarak hangi faktörün kârlılığı yönettiğini gösterir:
Kalite Düzeltme Analizleri
Kâr kalitesi analizi, raporlanan kazançların sürdürülebilirliğini ve gerçekten nakde dönüşüp dönüşmediğini araştırır. Beneish M-skoru, Accrual Ratio ve Jones Modeli gibi kantitatif araçlar, kâr yönetimi (earnings management) riskini ölçer.
Beneish M-Skoru Yorumu
M-skoru −1,78'in üzerindeyse finansal tabloların manipüle edilmiş olma olasılığı yüksektir. Bu yalnızca bir erken uyarı sinyalidir; kesin bir saptama değildir. Anlaşılmaz muhasebe politikaları, çok sayıda yeniden düzenleme ve yönetim değişimiyle birlikte değerlendirildiğinde güvenilirliği artar.
Sektörel Karşılaştırmalı Analiz
Tek bir oran veya metrik asla bağımsız yorumlanamaz. İmalat sanayiinde %5 net kâr marjı güçlü olabilirken, yazılım sektöründe son derece zayıf kabul edilir. Türkiye'de sektörel kıyaslama için BIST sektör indeksleri, KAP finansal tablolar veritabanı ve sektörel ortalamalar temel başvuru kaynaklarıdır.
Çok Dönemli Trend Analizi
Minimum 3 yıllık, tercihen 5 yıllık bir pencerede yapılan trend analizi, finansal performanstaki kalıcı değişimleri tespit etmenizi sağlar. Tek bir dönemin yüksek kâr raporlaması yanıltıcı olabilir; ancak 5 yıllık sürekli yükseliş ya da bozulma eğilimi çok daha güçlü bir sinyal taşır.